Về miền quê lúa, nghe tiếng chuông Chùa Keo

Nếu Hà Nội có Chùa Một Cột, Bắc Ninh có Chùa Dâu, thì khi nhắc đến mảnh đất “chị Hai năm tấn” Thái Bình, người ta sẽ nghĩ ngay đến Chùa Keo. Không chỉ là một chốn tâm linh thanh tịnh, Chùa Keo (tên chữ là Thần Quang Tự) còn là một “bảo tàng sống” về nghệ thuật kiến trúc gỗ cổ truyền Việt Nam thế kỷ XVII.

Trải qua gần 400 năm biến thiên của lịch sử, hứng chịu bao mưa nắng và bom đạn, Chùa Keo vẫn đứng đó, sừng sững và uy nghiêm với gác chuông 3 tầng vươn lên trời xanh. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân Thái Bình mà còn là điểm đến không thể bỏ qua của du khách thập phương muốn tìm về cội nguồn văn hóa.

Trong bài viết này, hãy cùng chúng tôi khám phá tường tận lịch sử, kiến trúc độc đáo “có một không hai” và những kinh nghiệm du lịch Chùa Keo chi tiết nhất.

1. Chùa Keo Ở Đâu? Tổng Quan Về Ngôi Cổ Tự Trứ Danh

1.1. Vị trí địa lý

Chùa Keo tọa lạc tại xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Ngôi chùa nằm khiêm tốn bên tả ngạn sông Hồng, cách trung tâm thành phố Thái Bình khoảng 10-15km về phía Tây Nam.

Một điều thú vị mà ít du khách biết: Thực tế có tới hai ngôi chùa cùng tên là Chùa Keo.

• Chùa Keo Thái Bình (Chùa trên): Chính là ngôi chùa chúng ta đang nói đến trong bài viết này.

• Chùa Keo Hành Thiện (Chùa dưới): Nằm ở huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Hai ngôi chùa này có mối quan hệ “anh em”, cùng thờ Đức Thiền sư Không Lộ, nhưng Chùa Keo Thái Bình thường được biết đến nhiều hơn nhờ quy mô kiến trúc bề thế và nguyên vẹn hơn.

1.2. Danh hiệu cao quý

Với những giá trị to lớn về lịch sử và kiến trúc, năm 2012, Chùa Keo đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt. Đặc biệt, Hương án chùa Keo và Tòa tháp chuông là những bảo vật mang tính biểu tượng của kiến trúc cổ Việt Nam.

2. Lịch Sử Hình Thành: Huyền Tích Về Thiền Sư Không Lộ

Để hiểu về hồn cốt của Chùa Keo, chúng ta phải quay ngược thời gian về thời nhà Lý.

2.1. Nguồn gốc tên gọi Thần Quang Tự

Tiền thân của chùa là Nghiêm Quang Tự, do Thiền sư Dương Không Lộ xây dựng vào năm 1061 tại hương Giao Thủy (Nam Định ngày nay). Đến năm 1167, vua Lý Anh Tông đổi tên thành Thần Quang Tự.

Thiền sư Không Lộ là một vị cao tăng đắc đạo, nổi tiếng với khả năng y thuật và pháp thuật cao cường (người ta đồn rằng ngài có thể bay lên không trung hay hóa đồng thành vàng). Ngài từng chữa khỏi bệnh “hóa hổ” cho vua Lý Nhân Tông và được phong làm Quốc sư.

2.2. Biến cố và cuộc di dời lịch sử

Năm 1611, một trận đại hồng thủy dữ dội đã cuốn trôi ngôi chùa Thần Quang Tự cũ và làng mạc ven sông. Dân làng phải di cư đi hai ngả:

• Một bộ phận chuyển sang tả ngạn sông Hồng (thuộc Thái Bình ngày nay) lập làng Dũng Nhuệ, xây dựng nên Chùa Keo Thái Bình.

• Một bộ phận chuyển sang hữu ngạn (thuộc Nam Định) lập làng Hành Thiện, xây dựng nên Chùa Keo Hành Thiện.

Công trình Chùa Keo Thái Bình hiện nay được khởi công xây dựng lại vào năm 1630 và hoàn thành năm 1632, dưới thời vua Lê Trung Hưng. Người có công lớn vận động quyên góp và chỉ huy xây dựng là Tuần Thọ hầu Hoàng Nhân Dũng.

3. Kiến Trúc Chùa Keo: Đỉnh Cao Nghệ Thuật Gỗ Việt Nam Thế Kỷ XVII

Đây chính là phần hấp dẫn nhất khiến Chùa Keo trở thành “độc nhất vô nhị”. Khác với nhiều ngôi chùa đã bị trùng tu và bê tông hóa, Chùa Keo gần như giữ nguyên vẹn kiến trúc gỗ từ 400 năm trước.

3.1. Quy mô “Nội Công Ngoại Quốc”

Chùa được xây dựng trên một khu đất rộng khoảng 58.000m², theo lối kiến trúc “Nội công ngoại quốc” đặc trưng của chùa chiền miền Bắc. Tổng thể công trình bao gồm nhiều hạng mục chạy dọc theo trục tung Bắc – Nam: Tam quan ngoại, Tam quan nội, Chùa Phật, Tòa thánh, Gác chuông, hành lang tả hữu… Ban đầu, chùa có tới 21 công trình với 157 gian. Hiện nay, chùa còn tồn tại 17 công trình với 128 gian.

3.2. Chất liệu gỗ và kỹ thuật mộng

Toàn bộ ngôi chùa được làm từ gỗ lim quý hiếm. Điều khiến các kiến trúc sư hiện đại phải ngả mũ thán phục là kỹ thuật lắp ghép: Không dùng một chiếc đinh kim loại nào. Tất cả các cột, kèo, xà, rường đều được liên kết với nhau bằng hệ thống mộng gỗ (khớp nối) cực kỳ chính xác và chắc chắn. Trải qua hàng trăm năm, các mộng gỗ này vẫn khít chặt, giữ cho ngôi chùa vững chãi trước bão tố.

3.3. Gác Chuông Chùa Keo – Biểu tượng văn hóa

Nếu đến Chùa Keo mà chưa chiêm ngưỡng Gác chuông thì coi như chưa đến. Đây là công trình nghệ thuật bằng gỗ độc đáo nhất Việt Nam.

• Chiều cao: Gác chuông cao hơn 11m.

• Kết cấu 3 tầng 12 mái: Gác chuông có 3 tầng, mỗi tầng có 4 mái, cộng lại thành 12 mái cong vút, mềm mại như cánh sen nở giữa trời.

• Hệ thống đấu củng: Các mái được đỡ bởi hệ thống “đấu củng” (các thanh gỗ chồng lên nhau) vô cùng phức tạp và tinh xảo. Đây là kỹ thuật khó nhất trong nghề mộc cổ truyền.

• Âm thanh: Trên gác chuông treo một quả chuông đồng lớn đúc năm 1686, tiếng vang xa cả chục dặm.

3.4. Hệ thống tượng pháp và đồ thờ

Bên trong tòa Thượng điện và Tòa thánh là nơi lưu giữ những báu vật vô giá:

• Bộ tượng Tam Thế, tượng A Di Đà uy nghi.

• Đặc biệt là tượng Thiền sư Không Lộ được tạc bằng gỗ trầm hương, thần thái sống động như người thật. Tương truyền, pho tượng này có thể cử động được các khớp tay trong các dịp lễ đặc biệt (theo lời kể dân gian).

• Đôi chân đèn thời Mạc và bộ ngai thờ thế kỷ XVII được chạm khắc rồng phượng tinh xảo.

4. Lễ Hội Chùa Keo – “Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể”

Không chỉ đẹp về “phần xác” (kiến trúc), Chùa Keo còn sống động về “phần hồn” nhờ các lễ hội truyền thống. Mỗi năm chùa có hai mùa lễ hội lớn:

4.1. Lễ hội mùa Xuân (Mùng 4 tháng Giêng)

Đây là hội thi vui xuân, mang tính chất nông nghiệp như: thi bắt vịt, thi ném pháo đất, thi nấu cơm… Lễ hội mùa Xuân thu hút đông đảo người dân địa phương đến cầu may mắn, mưa thuận gió hòa cho một năm cày cấy.

4.2. Lễ hội mùa Thu (Ngày 13, 14, 15 tháng 9 Âm lịch)

Đây là lễ hội chính và lớn nhất trong năm, nhằm tưởng nhớ ngày viên tịch của Thiền sư Không Lộ.

• Phần Lễ: Rất trang nghiêm với nghi thức rước kiệu Thánh. Đây là một trong những đám rước lớn và bài bản nhất vùng Bắc Bộ. Điệu múa ếch vồ (múa Trải lơ) trong lễ rước là điệu múa cổ độc đáo chỉ có ở hội Chùa Keo.

• Phần Hội: Diễn ra các trò chơi dân gian, biểu diễn chèo, tuồng cổ… tái hiện lại đời sống văn hóa làng xã Việt Nam xưa.

Năm 2017, Lễ hội chùa Keo đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

5. Kinh Nghiệm Du Lịch Chùa Keo Thái Bình Chi Tiết Nhất

Nếu bạn đang lên kế hoạch ghé thăm di tích này, hãy “bỏ túi” ngay những kinh nghiệm sau đây.

5.1. Thời điểm lý tưởng để tham quan

• Mùa lễ hội (Tháng 1 hoặc Tháng 9 Âm lịch): Nếu bạn thích không khí náo nhiệt, muốn xem rước kiệu và chơi trò chơi dân gian. Tuy nhiên, thời điểm này rất đông đúc.

• Ngày thường: Nếu bạn muốn tìm sự thanh tịnh, chụp ảnh kiến trúc và chiêm nghiệm lịch sử. Buổi sáng sớm hoặc chiều tà (khi nắng vàng chiếu xiên qua các mái ngói rêu phong) là lúc Chùa Keo đẹp và ma mị nhất.

5.2. Hướng dẫn di chuyển

Từ Hà Nội đi Chùa Keo khoảng 110km, giao thông rất thuận tiện:

• Xe khách: Bắt xe tại bến Giáp Bát hoặc Nước Ngầm đi TP. Thái Bình (giá vé khoảng 80k – 100k). Từ thành phố, bạn có thể đi taxi hoặc xe buýt số 06 để đến thẳng cổng chùa.

• Phương tiện cá nhân (Ô tô/Xe máy): Đi theo đường cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ -> Liêm Tuyền -> Đường tránh TP. Nam Định -> Cầu Tân Đệ -> Rẽ phải đi đê sông Hồng khoảng 10km là tới. Cung đường đê này rất đẹp và thoáng đãng.

5.3. Giá vé tham quan

Hiện tại, Chùa Keo mở cửa miễn phí cho du khách thập phương. Bạn chỉ mất phí gửi xe (khoảng 5.000đ – 10.000đ) bên ngoài cổng.

5.4. Lưu ý về trang phục và tác phong

• Vì là chốn linh thiêng, bạn bắt buộc phải ăn mặc kín đáo, lịch sự. Không mặc áo dây, váy quá ngắn trên đầu gối.

• Đi nhẹ, nói khẽ, không xả rác bừa bãi trong khuôn viên chùa.

• Không được tự ý sờ vào hiện vật, tượng phật.

6. Gợi Ý Lịch Trình Khám Phá Thái Bình 1 Ngày

Nếu đã cất công về Thái Bình thăm Chùa Keo, bạn đừng bỏ lỡ những điểm đến hấp dẫn khác gần đó. Dưới đây là gợi ý lịch trình 1 ngày:

• Sáng:

  • 7:00: Xuất phát từ Hà Nội.

  • 9:30: Đến Chùa Keo. Dành khoảng 2 tiếng để tham quan, dâng hương và chụp ảnh check-in tại Gác chuông.

  • 11:30: Di chuyển về TP. Thái Bình ăn trưa. Thưởng thức đặc sản Canh cá Quỳnh Côi hoặc Bún bung hoa chuối.

• Chiều:

  • 13:30: Ghé thăm Đền thờ vua Trần (Khu di tích lăng mộ các vua Trần) tại huyện Hưng Hà. Đây là nơi phát tích của triều đại nhà Trần hào hùng.

  • 15:30: Tham quan Làng nghề chạm bạc Đồng Xâm (huyện Kiến Xương) để mua quà lưu niệm tinh xảo.

  • 17:00: Mua đặc sản Bánh cáy làng Nguyễn về làm quà và khởi hành về Hà Nội.

7. Tại Sao Bạn Nên Đến Chùa Keo Ít Nhất Một Lần?

Có rất nhiều lý do khiến Chùa Keo trở thành điểm đến hấp dẫn, nhưng tựu trung lại là 3 yếu tố:

1. Giá trị thẩm mỹ: Bạn sẽ được tận mắt thấy những đường cong hoàn hảo của mái ngói mũi hài, những mộng gỗ khít khao hàng trăm năm tuổi mà không máy móc hiện đại nào thay thế được.

2. Giá trị tâm linh: Đến đây, lòng người như lắng lại. Không khí u tịch, mùi trầm hương thoang thoảng giúp bạn xua tan mọi âu lo của cuộc sống cơm áo gạo tiền.

3. Giá trị giáo dục: Đây là địa điểm tuyệt vời để con cháu tìm hiểu về lịch sử cha ông, về tài năng và trí tuệ của người thợ Việt xưa.

8. Những Góc Check-in “Triệu Like” Tại Chùa Keo

Đối với các bạn trẻ hoặc những người đam mê nhiếp ảnh, Chùa Keo là một studio khổng lồ với những góc máy cổ kính:

• Cổng Tam Quan: Với hai cây đại cổ thụ hàng trăm năm tuổi tỏa bóng mát rượi.

• Hành lang Đông – Tây: Hai dãy hành lang dài hun hút với những hàng cột gỗ lim thẳng tắp tạo chiều sâu cực hút mắt cho bức ảnh.

• Gác Chuông: Đứng từ xa, zoom ống kính lên để bắt trọn vẻ đẹp của 3 tầng mái cong in trên nền trời xanh.

• Giếng ngọc: Xung quanh giếng được xếp đá ong, tạo cảm giác rêu phong, hoài cổ.

Chùa Keo (Thần Quang Tự) không chỉ là một ngôi chùa, đó là niềm kiêu hãnh của kiến trúc cổ Việt Nam. Giữa dòng chảy hối hả của hiện đại, Chùa Keo như một nốt trầm xao xuyến, níu giữ lại hồn cốt của văn hóa ngàn năm văn hiến.

Nếu bạn đang tìm kiếm một chuyến đi ngắn ngày, vừa để vãn cảnh, vừa để cầu an, thì Chùa Keo Thái Bình chính là sự lựa chọn hoàn hảo. Hãy xách ba lô lên và về với miền quê lúa, để nghe tiếng chuông chùa ngân vang và tìm lại sự bình yên trong tâm hồn.

Bạn đã từng đến Chùa Keo chưa? Hãy chia sẻ cảm nhận của bạn ở phần bình luận bên dưới nhé!

Biển Bảo Ninh: Đánh Thức “Nàng Tiên Cá” Giữa Lòng Di Sản Quảng Bình 2026

Biển Đồng Châu Thái Bình: Kinh Nghiệm Du Lịch, Ăn Chơi & Săn Ảnh “Cực Phẩm” (Cẩm Nang Toàn Tập) 2026